در برنامه «روایت جنگ در دل جنگ» مطرح شد: جواد شمقدری: باند و جناح در حوزه فرهنگ راه ندارد/هوشنگ توکلی: رهبر شهید در حوزه فرهنگ و هنر دارای نگاه ویژه‌ا

به گزارش اداره کل روابط عمومی سازمان سینمایی، کامران ملکی که اجرای برنامهرا برعهده داشت، با اشاره به رونمایی از نسخه اسکن شده آثار پخش شده توسط فیلمخانهملی ایران گفت: سینمای ایران ویترین فرهنگی کشوراست و آنچه این ویترین را سبب شده،سینمای جنگ، مقاومت و دفاع مقدس است. امروز در خدمت شاخصه، الگو و افتخار این گونهسینمایی هستیم. افرادی برخواسته از دفاع مقدس که تکه‌ای از حافظه تاریخی این کشوررا به تصویر کشیدند. هوشنگ توکلی میراث سینمای انقلاب و دفاع مقدس بوده و جوادشمقدری نیز از پایه‌گذاران سازمان سینمایی محسوب می‌شود. یادمان نمی رود که رهبرشهید همواره شمقدری را آقا جواد خطاب می‌کردند.

این منتقد درباره برنامه «روایت جنگ در دل جنگ» ادامه داد: «امروز قصد داریم روایت جنگ در دوران دفاع مقدس اول را به جنگ دوازده روزه و جنگ اخیر پیوند بزنیم.امیدواریم این جلسه راه‌گشای فیلمسازانی باشد که پای به عرصه دفاع مقدس گذاشته‌اند.وی با اشاره
به اینکه امروز مستند «بکوبید دهل‌ها» ساخته جمال شورجه پخش شد،گفت: «متاسفانه آقای شورجه به دلیل کسالت در این جلسه حضور ندارند اما فرزند ایشان،علی شورجه به نمایندگی از او در جمع ما هستند.»

مدیریت فرهنگی از پشتوانه‌های مهم کار فرهنگی است

در ادامه جواد شمقدری ضمن یاد کردن از مدیران درگذشته سازمان سینمایی؛ مهدی مسعود شاهی و علیرضا سجادپور گفت: «در ساخت و تولید مستند «کربلای۵» آقایمسعودشاهی نقش ویژه‌ای داشتند. قطعا اگر یک اتفاق فرهنگی درست در کشور رخ می‌دهدحتما مدیریت‌ فرهنگی پای کار است. حوزه سینما عرصه‌ای فردی همچون شعر و شاعری نیستو نیاز به حمایت‌های جدی و سنگین دارد؛ خصوصا که در سال‌های اخیر ساخت و تولیدفیلم با هزینه‌های سنگینی همراه شده است.»

این کارگردان با بیان اینکه سینما نباید مونوپل جریاناتی باشد که دارای سرمایه هستند، افزود: «در این شرایط عده‌ای از فیلمسازان به سراغ ساخت فیلم تجاریرفته‌اند و موارد مطرح شده در فیلم‌ها به گونه‌ای بوده که حریم‌های بسیاری شکسته شده است. مدیریت فرهنگی یکی از پشتوانه‌های مهم کار فرهنگی است. متاسفانه در دوره ایتا حدودی نسبت به سینمای جنگ نوعی بی‌اعتنایی صورت گرفت. بعدها در سال ۶۴ با حمایت مهدی مسعودشاهی، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی شکل گرفت و مسئولیت پشتیبانی ازسینمای دفاع مقدس به این مجموعه واگذار شد.»

این مدیر فرهنگی خاطرنشان کرد: «آن زمان فکر کردیم باید در اهواز پایگاهیایجاد شود تا بتوان کارها را سامان داد. در آن زمان، با حمایت آقای مسجد جامعیخانه‌ای در اهواز تهیه شد که قرارگاه مرکزی کربلا نام گرفت و به عنوان یک پاتقفرهنگی مشهور شد. ضمن اینکه در دوران دفاع مقدس اول این تفکر وجود داشت که بایدافرادی از عوامل سینما وارد فضای کار در جبهه‌های جنگ شوند.»

او ادامه داد: من با آقای آیت سیفی تماس گرفتم که آن مقطع مشعول تحصیل دررشته فیزیک هسته‌ای در دانشگاه بهشتی بود. او تنها چند ساعتی فرصت داشت تا وسایلخود را جمع کرده و برای به تصویر کشیدن عملیات کربلای پنج وارد جبهه شود.»

کارگردان «طوفان شن» بیان داشت: «در زمان جنگ وسایلی همچون دوربین دیجیتال دراختیار نداشتیم و نمی‌توانستیم برای مدت طولانی فیلمبرداری کنیم. به عنوان مثال،برای ساخت یک فیلم ۱۶ میلیمتری تنها به میزان ۱۰۰ دقیقه ضبط نگاتیو به همراه داشتیم. ضمن اینکه برای عملیات کربلای پنج برای اولین بار نگاتیو ۳۵ میلیمتری به صحنه بردیم و به دلیل محدودیت‌ها،نهایتا ۵۰ دقیقه امکان فیلمبرداری داشتیم. این موضوع باعث شد دست به انتخاب زده وریسک‌هایی را صورت دهیم. بعدها با ورود دوربین یوماتیک به جبهه‌های جنگ، مجموعه‌هایی همچون روایت فتح شکل گرفت. ضمن اینکه در زمینه صدا نیز با محدودیت مواجه بودیم واسحاق خانزادی تلاش‌های بسیاری را برای فیلم «کربلای۵» به انجام رساند.»

وی یادآور شد: «امروز در دوره‌ای با شرایط تازه و متفاوت قرار داریم و زمانیکه به این موقعیت‌ها نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که مقطع کنونی دارای تفاوت‌هایزیادی نسبت به جنگ تحمیلی اول است. در آن دوره نیروی اعتقادی و جهادی میان رزمنده‌هاوجود داشت با این وجود طیف گسترده‌تری از جامعه درگیر این فضا نبودند. اما اکنونبسیاری از افراد جامعه درگیر جنگ بوده و گروه‌های اجتماعی مختلفی حداقل به لحاظذهنی درگیر جنگ هستند. شمقدری با بیان اینکه در جنگ تحمیلی اول بسیاری از افراد جامعه نسبت بهانجام عملیات‌های نظامی بی‌تفاوت بودند، خاطرنشان کرد: «بر خلاف آن مقطع در دورهکنونی نسل زد علاقه‌ای به مذاکره ندارند و می‌خواهند با انجام عملیات نظامی، ایرانبه یکی از قدرت‌های دنیا تبدیل شود. همه ما وظیفه داریم در این راستا قدم‌هاییبرداریم تا موقعیت فعلی حفظ شده و ارتقا پیدا کند. حرکتی که امروز در سازمان سینمایی شکل گرفته باید در تمام ابعاد وزارت‌خانه گسترش پیدا کرده و در جهت رفع کاستی‌ها اقدام موثری صورت گیرد.»

وی در خصوص ایده تشکیل قرارگاهی جهت هم افزایی اندیشه و فکر میان فیلم‌سازانقدیم و تازه‌نفس حوزه دفاع مقدس گفت: «زمانی که خرمشهر فتح شد، شور و حال آن اتفاقباعث شد این شهر تا چندین ماه جنب و جوشی شگفت انگیز را تجربه کند و توسط گروه‌هایمختلف بازدیدهایی از آن صورت گیرد. اما پس از آن مقطع، دیگر خرمشهر خط درگیری محسوب نمی‌شد و عراق نیزاز منطقه کاملا دست کشید. بزرگترین میراث هر کشور، میراث فرهنگی است و در اینمیان، دفاع مقدس همچون گنجینه‌ای گران‌بها است. رهبر شهید نیز بر بی‌کرانگی اینحوزه تاکید داشتند.»

شمقدری ادامه داد: «در مقطعی عده‌ای تصور می‌کردند که دیگر زمان مربوط به جنگسپری شده و پایان یافته است؛ اما به باور من اگر می‌خواهیم به استقلال، آزادی واهداف طراحی شده در ابتدای انقلاب دست یابیم و بخواهیم از هویت ایرانی خود دفاعکنیم، باید به دوران دفاع مقدس بازگردیم و به آن رجوع کنیم. نیاز است همچناندرباره آن مقطع فیلم‌ها و مستندهایی ساخته شود، همچنان که فیلم‌هایی که در دورانجنگ ساخته شدند یک گنجینه به حساب می‌آیند. فیلم‌هایی همچون «روایت فتح» به مانشان می‌دهد که آن دوران به چه صورتی بوده است. به عقیده من این موضوع مرهونروایتی است که در دوران دفاع مقدس شکل گرفت.»

این مدیر فرهنگی با بیان اینکه باید تحلیلی از دوران دفاع مقدس ارائه شود،بیان داشت: «فیلم‌های سینمایی اولیه از زمان جنگ تحمیلی اول دارای وجه تبلیغاتی بودکه البته تصمیم درستی به شمار می‌رفت. در دوره بعدی، فیلم‌ها شکل حماسی به خود می‌گیرندچراکه قهرمانی‌های فراوانی در آن مقطع صورت گرفت و شخصیت‌های برجسته‌ای قد علمکردند. پس از جنگ این سوال به وجود آمد که دوران دفاع مقدس چه ویژگی‌هایی داشته ومیان نخبگان در حوزه‌های ادبیات و سینما گفتمان‌هایی تحلیلی با هدف واکاوی انگیزه‌هایی نظیر شهادت طلبی به وجود آمد.»

او ادامه داد: «در مقطعی دیگر، تیر خلاص به سینمای دفاع مقدس زده شد و شرایطی به وجود آمد که حتی نیروهای بسیجی مورد انکار قرار می‌گرفتند و عده‌ای نسبت به شکل‌گیریانقلاب اعتراض داشتند. سپس برخی فیلم‌ها با هدف مطرح کردن تلخی‌ها به سمت سیاه‌نماییحرکت کرد و این اتفاق نامبارکی بود که در آن زمان شکل گرفت. گویی سینمای دفاع مقدسدر نوعی سردرگمی به سر می‌برد و حتی برخی فیلم‌ها وجوهی خودنمایانه پیدا کردند.امروز با وقوع جنگ تحمیلی دوم و سوم، فضایی متفاوت شکل گرفته است و باید مسیرایجاد راه‌های انحرافی بسته شوند.»

شمقدری با اشاره به اینکه در مقاطعی شاهد فیلم‌هایی بودیم که نگاهی طنزآمیز به دفاع مقدس داشتند، گفت: «اولین فیلم در این فضا اثری قابل قبول بود اما بعدهاشرایط به گونه‌ای رقم خورد که رهبر شهید زمانی که من در سازمان سینمایی مسئولیت داشتم از من خواستند مراقبت کنم تا چنین فیلم‌هایی ساخته نشود. باند و جناح در حوزه فرهنگ راه ندارد.»

وی با اشاره به فیلم «آژانس شیشه‌ای» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا، افزود: «درمقطعی معتقد بودم که این اثر بهترین فیلم مربوط به دوران دفاع مقدس است. در زمانساخته شدن این فیلم، جریانی که اتفاقا توسط افراد معتقد شکل گرفته بود عقیدهداشتند که این فیلم نباید ساخته شود. من فیلمنامه را خواندم و متوجه اشکالاتی شدماما فکر کردم این فیلم نیز دارای نگاه خاص خود است و نباید جلوی ساخت آن را گرفت؛به همین خاطر در مسیر جلوگیری از تولید این اثر مشارکت نکردم. زمانی که خبر بهرهبر شهید می‌رسد، ایشان می‌فرماید اینکه جانبازی نیاز دارد حتما به آلمان اعزامشود، هر طور که هست باید این کار صورت گیرد. این پیغام به ابراهیم حاتمی‌کیا می‌رسدو در نهایت سکانسی در فیلم قرارمی‌گیرد که مطابق آن، جانباز با هلیکوپتر اعزام می‌شود.»

شمقدری ادامه داد: «باند و جناح در حوزه فرهنگ راه ندارد و حتی عرصه‌های مهم سیاست و اقتصاد نیز ذیل حوزه فرهنگ تعریف می‌شوند. وقتی با نگاه فرهنگی به مسائل توجه شود، نتیجه متفاوتی به دست می‌آید. رهبر شهید در حوزه فرهنگ و هنر دارای نگاه ویژه‌ای بودند. زمانی که برای نمایش فیلم «تاراج» ساخته ایرج قادری مشکلاتی بهوجود آمده بود من به دفتر ریاست جمهوری و نزد مشاور فرهنگی رهبر شهید مراجعه کردم.به من اطلاع دادند که حضرت آقا روی این اثر نگاه منفی ندارند. همین موضوع باعث شدتا با خود بیاندیشیم که باید ذهن خود را اصلاح کنم. بعدها و زمانی که فیلم را دیدممتوجه شدم که با فیلمی خوب مواجه هستیم. جایی که خیال، اندیشه و فکر هنرمند کار می‌کند، مدیریت فرهنگی نباید به وسیله سانسور با آن مقابله کند.

سپس هوشنگ توکلی در خصوص ساخته شدن فیلم «خرمشهر» گفت: «انسان همواره باسرنوشت خود درگیر است و سرنوشت گاهی همراه و گاهی مقابل فرد قرار می‌گیرد. من اینشانس را داشته‌ام که همواره در بزنگاه‌هایی حضور داشته باشم و با حوادث و شخصیت‌هاییویژه رو به رو شوم. وی با اشاره به خاطرات خود از سال‌های اول انقلاب، ادامه داد: زمانی که واردوزارت فرهنگ و آموزش عالی شدیم، شهید رجایی از ما خواست تا در پروژه فرهنگ و هنرحضور داشته باشیم. متاسفانه این حوزه توسط مدیران دولت موقت آسیب دیده و به دووزارت خانه «فرهنگ» و «علوم» تبدیل شده بود و شاهد بودیم که بحران فراوانی در اینحوزه وجود داشت. در ۳۱ شهریور سال ۵۹ دور یکدیگر جمع شدیم و درست در همان زمان،هواپیماهای عراقی از بالای سر ما عبور کردند.»

توکلی ادامه داد: «خبر رسید که چندین نقطه در تهران مورد اصابت قرار گرفتهاست. در واقع همان روز جنگنده‌های دشمن برای اولین بار خود را به تهران رساندند.این موضوع جرقه‌ای در ذهن من ایجاد کرد که مهم‌ترین اتفاق، ضبط و ثبت این حوادث وخرابی‌های ناشی از حمله دشمن است. در آن دوران به همراه بسیاری از بزرگان سینمایایران کنار یکدیگر جمع شدیم و تصمیم گروهی بر این شد که در خط اول جبهه حاضر شده ونسبت به ضبط وقایع اقدام کنیم.

توکلی با بیان اینکه پنج روز پس از حمله صدام به ایران، فیلمسازانی عازم نقاط مختلف جبهه‌های جنگ شدند، یادآورشد: «نتیجه فعالیت فیلم‌سازان در صحنه نبردباعث شد تا یکی از معتبرترین آرشیوهای مربوط به دوران جنگ در جهان شکل بگیرد کههم‌اکنون در فیلمخانه ملی ایران نگهداری می‌شود. برای مثال به خاطر دارم که زنده یاد ری‌پور دوربین خود را روی تانک قرار داده بود و توسط حرکت پن، خطوط حمله دشمنرا می‌دیدیم؛ فیلمی که یکی از زیباترین تصاویر مربوط به دوران جنگ به شمار می‌رود.»

توکلی ادامه داد: «من در حماسه فتح خرمشهر به صورت اتفاقی حضور داشتم، چراکه مسئولیت تولید فیلم برعهده من بود و تمام گروه‌هایی که تقاضای حضور در خط اول ودوم جبهه‌ جنگ را داشتند باید مجوز خود را از من دریافت می‌کردند. آن زمان برخی ازفیلمسازان گرفتار گلوگاه‌های بوروکراتیک شده و نمی‌توانستند در خطوط اول جنگ حاضرشوند و من تصمیم گرفتم ریشه این مشکل را پیدا کنم. هم‌زمان نیروی دریایی برایانجام عملیاتی در حال آماده سازی بود و از من خواستند تا فیلمی در این خصوص کارگردانی کنم. به همراه نریمان پیران که یکی از فیلم‌برداران مهم آن زمان بود، ۱۰حلقه نگاتیو تهیه کردم. پس از آن به اتمام رسیدن پروژه مربوط به نیروی دریایی،وارد خرمشهر شدیم؛ شهری که البته با خاک یکسان شده بود. تنها ظرف مدت ۱۰ ساعت اولتمام موهای من از شدت غم و قصه سفید شدند.»

این بازیگر ادامه داد: «خرمشهر» فیلمی است که روایت آن از اشغال شهر توسط سگ‌هاآغاز می‌شود و با به دنیا آمدن یک کودک به پایان می‌رسد. به دلیل ذهنیت عجول وبدبین مدیریت آن دوره، این فیلم با سانسور شدید مواجه شد و همچنان هم پس از نزدیکبه چهل و پنج سال این اثر در محاق است. به عنوان نمونه متاسفانه تصاویر مربوط بهسگ‌ها از این فیلم حذف شدند. توکلی با اشاره به دوران دفاع مقدس بیان کرد: جنگ تحمیلی اول با اضطراب‌هایجنگ قدرت در داخل ایران همراه بود. گروه‌های معاند و مقابل نظام و همچنین گروه‌های بینابین، شرایط و بحران‌هایی را در حوزه جنگ و دفاع مقدس به وجود آوردند ومتاسفانه تحلیل‌های غلط به ما آسیب زد. از آنجایی که جنگ برای ما دفاع مقدس بود،بنابراین فیلمی ضد جنگ امکان ساخت پیدا نمی‌کرد. به عقیده من این واژه ایرانی وملی نیست و باید رفتارها در این خصوص تغییر کند.»

وی با بیان اینکه بازگشت به گذشته خصوصا در زمان بحران‌ها دارای اهمیت بسیارزیادی است، ادامه داد: «زمانی که هنرمند دچار بحران می‌شود متوقف شده و به عقببازمی‌گردد. مدیریت کلان کشورداری نیز به همین گونه است و باید اشتباهاتی که رخداده است، توسط اهالی قلم و دست‌اندرکاران مورد توجه قرار گرفته و به جهت ایجاداصلاح، نوعی بازگشت به گذشته صورت بگیرد.:

توکلی با اشاره به مسئله ممیزی نیز گفت: «سانسور یعنی شخصی عقاید من را قبولندارد و این امری غلط است. گاهی فردی فرهیخته اثری را تولید می‌کند که لازم است باجهان‌بینی وسیع‌تری با آن رو به رو شد. سانسور باید جایی اتفاق بیفتد که در نتیجهآن، از ساخت و تولید آثار نازل جلوگیری شود. متاسفانه طراز فرهنگی و فکری انقلابتوسط عده‌ای از بین رفته است. جایی که خیال، اندیشه و فکر هنرمند کار می‌کند،مدیریت فرهنگی نباید به وسیله سانسور با آن مقابله کند. متاسفانه از سازمانسینمایی در شرایط فعلی حمایتی صورت نمی‌گیرد و همین موضوع باعث می‌شود که این نهادنتواند کاری موثر را صورت دهد.»

کارگردان مستند «خرمشهر» بیان کرد: «کشور در شرایط خاصی قرار دارد و آسمان ایران را اهریمن در اختیار گرفته است. جنگ با اهریمن توسط توپ و تانک به نتیجه نمی‌رسدو طبق اسطوره‌ها، شر اهریمن با دعا دفع می‌شود. متاسفانه حوادث تلخی رخ داده که طیآن عزیزان خود را از دست دادیم؛ اما شاهد بودیم که مردم به میدان آمدند. از زمانیکه مردم در میادین شهرهای مختلف کشور حاضر شدند، فشار آمریکا کمتر شده است. بایدفرصت دهیم تا مدیران بالادستی نظام خود را اصلاح کرده و مردم دوشادوش آن‌ها از اینوطن دفاع کنند.یک ملت دچار رستاخیز شده تبدیل به ملت می‌شوند.»

در این برنامه رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی که برای تقدیر ازفیلمسازان حاضر در جلسه در مراسم حضور داشت در سخنانی گفت: «به طور معمول در چنین جلساتی بیشتر شونده هستم و از نکات مطرح شده در این نشست که به درستی مطرح شد نیزمواردی را آموختم. زمانی که در واقعه ملی آزادسازی و فتح خرمشهر تصاویر مربوط بهخیل جمعیت را به تماشا می‌نشینیم، متوجه می‌شویم که در این واقعه یک ملت دچاررستاخیز شده و تبدیل به ملت می‌شوند.»

وی ادامه داد: «باید دید چه بر ما گذشته که از این حافظه، خاطره و موضوع ملتشدن دور شده‌ایم. زمانی که گفته می‌شود جنگ برکاتی را به همراه خود دارد باید به این نکته اشاره شود که در میان بحران‌ها و زمانی که یک خانه آتش گرفته است، کسی درپی این موضوع نیست که تفکر سیاسی فردی که در خانه قرار گرفته به چه صورت است و اوبه چه جناحی تعلق داشته و دارای چه دیدگاه و ذائقه‌ای است؛ بلکه در این زمان همهافراد تلاش می‌کنند تا خانه را نجات داده و حفظ کنند.»

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خاطرنشان کرد: «جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان از این حیث برای نسل قدیمی‌تر یک فرصت بود چراکه این افراد ممکن است در برخی مقاطع نسبت به نسل جوان دلسرد شده و دارای این دل‌مشغولی باشند که این افراد چگونه می‌خواهندکشور را حفظ کنند. اما زمانی که پای وطن، اعتقاد و ایمان در میان است، همان نسلجوان که در میدان حضور دارند، ایستادگی کرده، از وطن خود دفاع می‌کنند و تبدیل بهمردمی می‌شوند که در هنگام آزادسازی خرمشهر شاهد آن بودیم و این موضوع مایه دلگرمی است.»

فریدزاده با اشاره به جنگ دوازده روزه و رمضان بیان کرد: «از طرف دیگر، نسلجوانی که از حافظه تاریخی فاصله گرفته و آن دوران را دور می‌داند، می‌تواند آن حس مشترک را که زمینه ساز ایجاد یک ملت واحد است تجربه کند؛ حسی که درون خود تکثر وتنوع را می‌پذیرد، آن را قبول دارد و پای اصولی خدشه ناپذیر می‌ایستد و برای کشورخود حاضر است حتی جان خود را هم فدا کند. امیدوارم که به امید خدا دست اهریمن ازاین سرزمین دور شود و خداوند نگاه خاص و ویژه‌ای به مردمان این کشور داشته باشد.برخی ناخواسته به ارزش‌ها ظلم می‌کنند.»

علی اکبر علیزاده مشاور وزیر و مدیر دفتر امور ایثارگران وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی هم در سخنانی گفت: «آنچه که شیرازه وجودی دفاع، مقاومت و ایثار استزیر سایه باور و حس معنوی این ماجرا قرار داشته و با بلوف و شعار نمی‌شود آن‌ها راترویج کرد. این حقیقت باید نزد صاحبان واقعی، دانشمندان این عرصه و صاحبدلان باشد.در غیر اینصورت هویت موضوع دچار خدشه می‌شود. متاسفانه برخی نقاب ارزشی می‌زنند وبه طور ناخواسته به ارزش‌ها ظلم می‌کنند.»

در پایان این برنامه با حضور رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی، نیکنام حسینی پور رییس مرکز روابط عمومی وزارتفرهنگ و ارشاد و علی اکبر علیزاده از هوشنگ توکلی، جواد شمقدری و جمال شورجه بااهدای لوح تقدیر قدردانی شد.این برنامه توسط سازمان سینمایی و با همکاری فیلمخانه ملی ایران و دفتر امور ایثارگران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامیطی دو روز برگزار شد.

۵۹۲۴۴