امیرعباس آذروند: نرخ دلار از ابتدای پاییز رکورد زده است. حالا گفته می شود با حضور ترامپ در کاخ سفید که مذاکرات صورت می گیرد و اوضاع عادی می شود، احتمال کاهش نرخ دلار و در غیر این صورت رسیدن به کانال 70 تا 75 هزار تومانی وجود دارد. ممکن است سیاست اعمال مجدد «فشار حداکثری» شرایط بازار ارز به گونه ای که هر دلار آمریکا از کانال 100 هزار تومانی عبور کند.
بیشتر بخوانید:
رویکرد سیاسی عضویت در FATF را به درگیری جناحی تبدیل کرد/مولوی: به جای گرانی، ردیف های غیرضروری بودجه را کاهش دهید
پیش بینی نگران کننده یک اقتصاددان از رشد نرخ تورم: بازار آزاد نباید محدود شود، کل اقتصاد ایران باید دنبال دلار آزاد برود.
افزایش نرخ دلار دلایل مختلفی دارد که بخشی از آن به عملکرد سیاست گذاران داخلی و بخشی دیگر به تنش های منطقه ای و بین المللی مربوط می شود. به نظر می رسد ایران در ماه های اخیر در هر دو بخش با مشکلاتی مواجه بوده است که نرخ ارز از حدود 50 هزار تومان به بالای 80 هزار تومان رسیده است. کمبود منابع ارزی به حدی بوده است که گزارش ها حاکی از آن است که بانک مرکزی گاها در تامین ارز کالاهای اساسی با چالش هایی مواجه بوده است. با این حال، منتقدان می گویند که آخرین اقدامات امکان پذیر نیست، زیرا امکان تک نرخی شدن ارز در این حوزه وجود ندارد.
در همین رابطه مرتضی افگه، کارشناس اقتصادی با طرح این سوال که چه عواملی باعث تنش های اخیر ارزی شده است؟ وی به بازتاب آنلاین گفت: از نظر فنی در این شرایط هم عوامل خارجی و هم پیامدهای سیاست های داخلی در کار است. پزشکیان او از زمانی که ساکن پاستور شد، با بحران های مالی بزرگی مواجه شد. از آن زمان، تنشها در خارج از کشور افزایش یافت و حتی دونالد ترامپ در انتخابات آمریکا پیروز شد. همه اینها منجر به افزایش انتظارات منفی می شود.»
وی افزود: عامل بیرونی اگرچه مهم است اما نمی تواند ضعف اقدامات و تصمیمات داخلی را پوشش دهد متاسفانه در کشور نیز با بحران تصمیم گیری مواجه هستیم. به عنوان مثال در حالی که چند سالی است کشور با بحران تورم بیش از 40 درصدی مواجه است، لغو ارز نیمایی در دستور کار قرار گرفته است.
به گفته یکی از اعضای هیات علمی دانشگاه چمران اهواز، با لغو سامانه نیما و جایگزینی آن با بازار توافقی، تنش های ارزی قابل پیش بینی بود.
وی با انتقاد از سیاسی شدن بحث های اقتصادی در کشور، هشدار داد: متاسفانه با کنترل سیاست بر اقتصاد مواجه هستیم و به اقتصاددانان مخالف می گویند که مخالف اعتدال هستند، حتی از انگ اعتدال استفاده می کنند. بی سوادی به بیرون راندن منتقدان از میدان. در عین حال باید روشن شود که منتقد بر چه اساسی یک سیاست را نقد می کند. من شخصاً در برخورد با مسائل اقتصادی معتقدم که باید به منطق کلمات نگاه کرد نه چیز دیگر.»
افکه گفت: اگرچه مخالف اصولگرایان هستم، اما فکر می کنم لیبرال ها چه آنهایی که خود را اصولگرا می دانند و چه کسانی که خود را منتقد معرفی می کنند، در حوزه اقتصادی به ضرر کشور گام بر می دارند. عناوین آنها ما را «نگران» توصیف میکنند، هر بچهای میداند که نگرانیها یا اصولگرایان در دولت اول پس از جنگ، یعنی دولت رفسنجانی، بزرگترین اقدامات تعدیل ساختاری را بر مردم تحمیل کردند. همه دیدهاند که هر زمان جناح راست به قدرت رسیدند، اقدامات لیبرالی را اجرا میکردند، اما عدهای میخواهند با فحاشی و تکرار حرفهای بیاساس، حقیقت و دروغ را جایگزین کنند.
استاد دانشگاه اهواز ادامه داد: مردم آسیب دیده اصلی ترین ذینفعان دلار بالا و فقر عمومی هستند و از اقدامات اخیر که منجر به لغو سامانه نیما شد، دفاع می کنند به کاهش نرخ ارز فکر کنند و این تصور را ایجاد کنند که فقط قیمت ها باید افزایش یابد. نگران کسانی هستند که در سال اول ریاست جمهوری ارز 4200 تومانی را لغو کردند و گفتند که رانت از بین رفته اما در نهایت مجبور شدند به سامانه نیما 28500 تومانی بسنده کنند. اما وقتی خواستند شوک دیگری وارد کنند گفتند 28500 تومان هم نصیب رانت خواران می شود.
وی با بیان اینکه نرخ دلار در واقع می تواند به 20 هزار تومان هم برسد، تصریح کرد: من به نرخی که آنها اشاره کردند، کاری ندارم، البته این تصور که بتوان نرخ دلار را کاهش داد، امکان پذیر است، اما با توجه به ساختار موجود اقتصاد کشور، من معتقد نیستم حتی اگر اصولگرایان در قدرت بودند به این هدف برسند که قبلاً نتوانسته بودند. از آنجایی که در بازار داخلی با تقاضای بیشتری نسبت به عرضه مواجه هستیم، اگر این امر به دلیل کاهش نرخ ارز باشد، دولت باید مستقیما وارد عمل شود و ارز را بر اساس اولویت های کشور توزیع کند. در این حالت ممکن است قیمت ها به دلیل کاهش تقاضا به صورت داخلی تعدیل شوند. امروز ساختار کشور قادر به انجام این کار نیست زیرا چنین بخش های قدرتمندی تأثیر می گذارد که چنین سیاست هایی تصویب نشود و اگر هم بود به درستی اجرا نمی شود.
اهمیت گفته های افغان در این است که او هم در این دوره و هم در دوره های قبل از حامیان نیروهای غیربنیادگرا در انتخابات بوده است. کاهش نرخ دلار تنها در صورتی امکانپذیر است که هم درآمد ارزی کشور کافی باشد و هم ساختار اقتصاد سیاسی ایران امکان گذار به نوع متفاوتی از سیاستهای اقتصادی را فراهم کند. چیزی که بعید است با تغییر ساختار یک فرد به دست آید.
وی نسبت به واگذاری قیمت گذاری دلار به بازار هشدار داد: این اقدام بسیار مضری است و نباید اجازه داد بازار در فضای ارز اقتدار تعیین قیمت را پیدا کند می توان با نرخ ارز منعطف و کنترل شده موافقت کرد، اما در شرایط کنونی تکیه بر بازار نتیجه ای جز ایجاد انواع سونامی های تورمی ندارد.
منتقدان تک نرخی ارز معتقدند با توجه به تنش های موجود، بازار داخلی همواره با مازاد تقاضا مواجه است که باعث می شود نرخ ارز همواره روند صعودی داشته باشد. به همین دلیل معتقدند اگر دولت خواهان حفظ ثبات در کشور است باید تقاضا را بر اساس اولویت ها و نیازهای مردم و صنایع کشور مدیریت کند. چیزی مشابه در دوران جنگ و قبل از تعدیل اقتصادی دولت سازندگی در ایران حاکم بود.
افکه با اشاره به همکاری بانک مرکزی برای لغو سامانه نیما افزود: با وجود این همکاری، بانیان این اتفاقات آقای همتی و وزارت اقتصاد هستند البته من این را چندی پیش به خود آقای همتی گفتم . در جلسه ای که اخیرا برای بررسی پیامدهای گران شدن ارز در حضور وزیر امور اقتصادی برگزار شد، من و دوستانم نظرات انتقادی خود را با وی در میان گذاشتیم و او نیز به آنها گوش داد. البته در نهایت هیچ پاسخی برای سوالاتم نگرفتم، اما این صحبت ها برایشان هم گفته شد و از دیدگاه منتقدان اطلاع دارند.
۲۲۳۲۲۹