مروری بر ده نقش مهم در کارنامه سعید راد که همیشه به یادش می ماند، خداحافظ رفیق

به گزارش بازتاب آنلاین، سعید راد تا سال 1391 در عرصه سینما فعال بود و پس از آن عمدتاً در تلویزیون و نمایش های شبکه خانگی حضور داشت. آخرین فعالیت این بازیگر بازی در سریال گیلدخت به کارگردانی مجید اسماعیلی در سال 1401 بود که سریال سرزمین مادری این هنرمند فقید امشب پخش می شود. به مناسبت درگذشت این هنرمند محبوب ده شخصیت محبوب او در سینمای ایران را مرور می کنیم.

خسرو خداحافظ دوست امیر نادری 1350

«خداحافظ رفیق» نقطه شروع بازی سعید راد در سینماست. پس از سال ها فعالیت ورزشی وارد سینما شد و در فیلم «فاتحان کویر» در نقش سیاه لشکر مقابل دوربین رفت. همان موقع بود که امیر نادری برای اولین فیلمش دستش را گرفت. داستان فیلم درباره سه دوست است که یک شب تصمیم به سرقت از جواهر فروشی می گیرند. رهبر این تیم به قول خود وفا می کند و دو دوست دیگر برای گرفتن قول خود دوئل می کنند. سعید راد در نقش خسرو مردی جاه طلب است که می خواهد راه چند صد ساله را یک شبه طی کند. در این نقش توانایی بدنی و حالات چهره اش در انتقال احساسات کمک زیادی به او کرد. موفقیت سعید راد در این فیلم بسیار مورد توجه او قرار گرفت و با پیشنهادات زیادی مواجه شد.

صادق توثیق ناصر تقوایی 1351

پس از بازی سعید راد در هفت فیلم که مهمترین آنها «وداع رفیق» و «صبح روز چهارم» بودند، ناصر تقوایی او را برای بازی در فیلم «صادق کرد» انتخاب کرد. داستان از آنجا شروع می شود که همسر صادق مورد تجاوز و قتل قرار می گیرد. صادق خودش آستین ها را بالا می زند و سراغ مظنونان این قتل می رود. او کاری به پلیس و قانون ندارد و به دنبال انتقام قیام می کند و به سراغ 9 کامیونی که معتقد است می رود. یکی یکی از آنها قاتل همسرش است. مهم ترین ویژگی بازی سعید راد در این فیلم، بازنمایی صحیح این شخصیت در شرایط خشم و عصیان است. او گرفتار اغراق نمی شود و با بازی با اندازه، موقعیت درست و دقیقی را در فیلم ایجاد می کند.

مهدی کافر کافر فریدون گل 1351

«کافر» دومین ساخته سینمایی «فریدون گل» است. فیلمی که گل در آن تصویر جدیدی از ضدقهرمان سینمای ایران را به تصویر می کشد. ضد قهرمانی به نام «مهدی کافر» که در قالب سعید راد ظاهر می شود. گل در این فیلم از تمام المان های سینمای فارسی استفاده می کند اما با استفاده از همین المان ها جلوه ای ضد جریان ایجاد می کند. شخصیت اصلی آن جوانی به نام «مهدی کافر» با بازی سعید راد است. اولین برخورد مردم با او زمانی است که زندان را ترک می کند و به دنبال خرید مواد مخدر خود در محله است. مخاطب در اولین دیدار با مهدی متوجه می شود که قهرمان «گله» از نظر ظاهر و ویژگی های اخلاقی با تمام قهرمان هایی که در فیلم های آن سال ها دیده اند متفاوت است. او با مهدی کافر تصویر جدیدی از قهرمان سینمای دهه 50 خلق می کند.

گلوگاه علی خوش دست | امیر نادری ۱۳۵۲

دومین همکاری راد با امیر نادری در فیلم تنگنا اتفاق می افتد. سعید راد که در مدت دو سال در دوازده فیلم بازی کرده بود، بار دیگر خود را مقابل دوربینی غیرعادی می‌بیند. داستان از این قرار است که علی پس از درگیری پس از باخت در استخر به طور تصادفی مرتکب قتل می شود. یکی او رقیب سه برادر می شود و دوستش فرار می کند. او خودش از دست دو برادر مقتول فرار می کند و در شهر سرگردان می شود. علی خوش دست نماد جوانانی است که به خود اجازه فشار نمی دهند. او حالت ناخوشایندی از سرخوردگی و تنهایی را تجربه می کند، اما در نهایت این عشق است که به او می رسد و او را آزاد می کند. آنچه در این فیلم مهم است مسیری است که علی خوش دست از ابتدا تا انتهای فیلم طی می کند. او از یک مرد سرسخت و بشاش به فردی سرخورده تبدیل می شود و این تغییرات در نقشی بسیار باورپذیر رخ می دهد.

سفر سنگ کولی مسعود کیمیایی ۱۳۵۶

سعید راد در سال 1356 در فیلم مسعود کیمیایی نقش یک کولی را بر عهده گرفت که در مدت شش سال در 26 فیلم بازی کرده است. این فیلم یک اثر اعتراضی علیه دولت است. این در شهری اتفاق می افتد که یک ارباب ظالم دارد. شهر را غارت می کند و اجازه نمی دهد برای آسیاب سنگ تراشیده بیاورند. اما کولی با بازی سعید راد شورش می کند و مردم را از خواب غفلت بیرون می کند و قهرمان به میدان می رسد. راد این بار نقش یک جوان ایده آلیست را انتخاب می کند که تسلیم فشار نمی شود. این شخصیت در فضای داغ جامعه ایران در سال 56 بسیار مورد توجه قرار می گیرد و بسیاری او را به عنوان یک قهرمان سینما می پذیرند.

امانی | خط قرمز | مسعود کیمیایی ۱۳۶۰

همکاری موفق مسعود کیمیایی با سعید راد در فیلم «سفر سنگی» باعث شد تا او نقش اصلی فیلم «خط قرمز» را به این بازیگر بسپارد. راد در این فیلم نقش مامور ساواک به نام امانی را بازی می کند. او به کشتن برادر شوهرش رای می دهد و این موضوع به گوش همسرش می رسد و اوضاع پیچیده می شود. این نقش یک چالش جدی برای سعید راد بود. او باید شک بین احساس و وظیفه را به درستی منتقل می کرد و موفق شد. این فیلم در زمانی ساخته شد که هنوز قانون حجاب تصویب نشده بود و به همین دلیل بازیگران زن از جمله فریماه فرجامی بدون حجاب جلوی دوربین رفتند. «خط قرمز» در اولین جشنواره فیلم فجر بهمن در سال 1360 اکران شد اما به دلیل برهنگی بازیگرانش هرگز فرصت اکران عمومی پیدا نکرد و برای همیشه توقیف شد.

دوست محمد | شاه حبیب کاوش | 1362

سعید راد در سال 62، یک سال پس از توقیف فیلم «برزخیها» با بازی او، نقش دوست محمد بلوچ (دادشاه) را در فیلم «دادشاه» بازی کرد. فردی مخالف اصل چهار و مجریان آن در زاهدان یکی سردار درانی از طرفداران اصل چهار را آویزان کنید. ژاندارم ها شهر محل اقامت شاه را به آتش می کشند و همسرش را به اسارت می برند. دادشاه به کلانتری حمله می کند و گروهی از سربازانی که برای دستگیری او آماده می شدند را می کشد. سعید راد توانست در این فیلم نقش یک قهرمان واقعی را بازی کند و با کنترل و قدرت خود عصیان خود را نشان دهد و به شخصیت محبوب فیلم ها تبدیل شود.

عقاب مهرداد ساموئل خاچیکیان ۱۳۶۳

ساموئل خاچیکیان «عقاب ها» را بر اساس داستانی واقعی درباره زندگی خلبان یدالله شریفی راد ساخته است. ماجرا از این قرار است که در جریان جنگ ایران و عراق یک هواپیمای ارتش ایران پس از انجام ماموریت در عراق مورد حمله عراقی ها قرار گرفت و در کردستان عراق سقوط کرد. خلبان با چتر نجات فرود می آید. گروهی از سربازان سعی در دستگیری او دارند. خلبان با کمک یک تکاور ایرانی که با لباس مبدل برای انجام ماموریت وارد کردستان عراق شده بود نجات می یابد. راد در این فیلم به عنوان یک قهرمان ظاهر شد و جایگاه خود را در چنین نقش هایی تثبیت کرد. «عقاب ها» بعد از انقلاب جایگاه ویژه ای در سینما پیدا کرد. فیلمی که از سال 1364 تا 1385 روی پرده سینماها بود و در این 21 سال 8 میلیون و 600 هزار تماشاگر آن را دید. جایگاه پرمخاطب ترین فیلم سینمای ایران همچنان در دستان «عقاب ها» است.

دوئل الکساندر | احمدرضا درویش ۱۳۸۲

سعید راد بعد از «عقاب ها» 20 سال بازی نکرد و در ایران بازی نکرد نبود. بعدها با فیلم «دوئل» به کارگردانی احمدرضا درویش در سال 1381 دوباره به سینما بازگشت.داستان فیلم در میانه جنگ ایران و عراق روایت می شود. عده ای سعی می کنند مانع خروج یک گاوصندوق از کشور شوند اما در نهایت گاوصندوق در اروند غرق می شود و بیست سال بعد واقعیت ها برای اسکندر روشن می شود. راد با اینکه دو دهه از سینما دور بود، با قدرت بازگشت و نقش مهمی را از خود به جای گذاشت. او درگیر کلیشه ها نبود و از استایل و حالات چهره اش برای ایفای این نقش به خوبی استفاده کرد. «دوئل» احمدرضا درویش علاوه بر اینکه فیلمی مهم و تاثیرگذار در کارنامه این کارگردان است، در کارنامه راد نیز ردپایی به جا گذاشته است.

تیمسار فلاحی چی؟ ابراهیم حاتمی کیا 1391

سعید راد در دهه هشتاد و نود نسبت به دهه های قبل کمتر فعال بود و سال 92 آخرین باری بود که او را در سینما دیدیم. پس از آن حضور او در مجموعه های تلویزیونی و نمایش خانگی شبکه پررنگ شد. یکی یکی از آخرین کارهای مهم او در سینما بازی در فیلم «چ» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا است. شخصیت تیمسار فلاحی یکی از شخصیت های مهم دفاع مقدس بود و سعید راد در فیلم «چ» بخشی از زندگی این تیمسار را در رابطه با حادثه غائله پاوه در غرب کشور به نمایش گذاشت. راد در فیلم «چ» نقش نسبتاً کوتاهی دارد اما به همان اندازه تأثیرگذار است. بازی او به اندازه کافی است و می تواند به اندازه کافی از پس ارائه نقش برآید. او با نگاه، حرکات بدن و گفتار خود توانسته است قدرت تیمسار فلاحی را به رخ بکشد و جایگاه خود را در میان این جمعیت تبیین کند.