از «اتاق نوارهای در انتظار معدوم شدن» صداوسیما، چه می‌دانیم؟

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، آرشیو دیداری- شنیداری سازمان صداوسیما که زمانی طمع دست یافتن به «کریستال‌های هالید نقره موجود در امولسیون نوارهای کاست» پاشنه آشیل آن بود، از زمان آغاز تبدیل فرمت به 4k، دیجیتالی‌شدن و سهولت جابه‌جایی آن با هارد، به پاشنه آشیلش تبدیل شد. این روزها که بار دیگر بحث خروج آرشیو صداوسیما از کشور و استفاده شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای فارسی‌زبان از تصاویر آن -مشخصا استفاده تلویزیون «منوتو» برای ساخت مسندهایی تاریخی به قصد بیان روایت دلخواه خود از واقعیات معاصر- مورد توجه قرار گرفته است به سراغ آرشیویست‌های قدیمی این سازمان رفته‌ایم تا بپرسیم در روزگار آن سازوکار آرشیو صداوسیما به چه صورت بود.  

مهدی معماریان، مستندساز و بازنشسته سازمان صداوسیما با سِمَتِ فیلمبردار ارشد که از ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۴ به پیشنهاد محمدعلی ایزدی (مدیرکل وقت اخبار صداوسیما) مسئولیت پایه‌گذاری «آرشیو خبر» را بر عهده گرفت یکی از کسانی بود که در این خصوص به گفت‌وگو با خبرآنلاین نشست.

معماریان صحنه‌ای را که در اولین برخورد دید این‌گونه توصیف می‌کند: اتاقی ۴ در ۴ در ارتفاع سه متر که در آن کاست‌های ویدئوی یوماتیک باندبالا و باندپایین از زمین تا سقف روی هم چیده ‌شده بود. طوری‌که نمی‌توانستید وارد اتاق که نامش را «اتاق نوارهای در انتظار معدوم‌شدن» گذاشته بودند شوید. این اتاق درحالی چنین نامی به خود گرفته بود که معماریان اشاره می‌کند ۹۹ درصد نوارها را از اتاق بیرون آورد و آن یک درصد هم معدود نوارهایی بودند که نسخه‌ای کوتاه از نوارهای اصلی روی‌شان کپی شده بود که با توجه به در دسترس بودن نسخه اصلی‌، نیازی به این نسخه‌های کپی نبود.

معماریان، این نوارهای ویدئویی را به اتاقی حدودا ۱۰ در ۱۰ منتقل کرد که پیش از انقلاب به «تحریریه اطلاعات و اخبار» معروف بود و پس از انقلاب، «واحد ارتباطات» نام گرفت. از آن پس «واحد ارتباطات» محل نگهداری کاست‌های ویدئویی شد که معماریان از «اتاق نوارهای در انتظار معدوم‌شدن» بیرون آورده بود و خبرنگاران مستقر در اتاق «واحد ارتباطات» به اتاقی منتقل شدند که پیش‌تر «اتاق نوارهای در انتظار معدوم‌شدن» نام داشت. در آن دوران محمدحسن زورق، معاونت سیاسی صداوسیما بود و نورالله مرادی، مسئولیت آرشیو مرکزی را بر عهده داشت و مهدی معماریان با نظر محمدعلی ایزدی (مدیرکل وقت اخبار صداوسیما) مسئولیت آرشیو خبر را بر عهده گرفته بود.

معماریان در ادامه درخواست داشتن وسیله‌ای را مطرح کرد که اگرچه اکنون، با گذشت بیش از ۴۰ سال امری عادی به نظر می‌رسد اما آن‌ زمان تنها در اختیار چند شرکت خاص و افرادی معدود بود؛ درخواست داشتن یک دستگاه کامپیوتر. او این درخواست را با میرحسین موسوی؛ چهل‌وپنجمین و آخرین نخست‌وزیر وقت ایران در میان می‌گذارد و با موافقت او، نخست دو نفر از همکاران معماریان کار را با کامپیوتر را در «سازمان مدیریت صنعتی (مشاوره، آموزش، تحقیق)» آموختند و سپس یک دستگاه کامپیوتر با پردازنده ۲۸۶-۸۰ در اختیار معماریان و همکارانش قرار گرفت.

آن‌چه آن‌ها انجام می‌دادند زمان‌گذاری (Timestamp)، کاست‌های ویدئوی یوماتیک باندبالا و باندپایین بود؛ کاست‌های کوچک حاوی اخبار معدود شبکه‌های تلویزیونی محدود داخلی بود و کاست‌های بزرگ که هفته‌ای دو مرتبه به دست معاونت برون‌مرزی سازمان صداوسیما می‌رسید شامل محتوای پخش‌شده از سه ساختار رسانه‌ای و خبرگزاری تلویزیونی؛ «دبلیو.آی.تی.ان» ، «ویزنیوز»  و «آسیاویژن» می‌شد که وظیفه تامین و پشتیبانی اخبار و گزارش‌های جهانی را بر عهده داشتند. تا پیش از آن تهیه‌کنندگان بخش‌های خبری محدود شبکه‌های تلویزیونی معدود برای انتخاب اخبار مورد نیازشان ناگزیر از تماشای تمامی محتوای یک کاست برای یافتن اخبار مورد نیازشان بودند. ضمن اینکه این کاست‌ها نیز علی‌رغم آن که برای هر کدام‌شان مبلغی معادل ۱۰۰ دلار پرداخت می‌شد، مدت زمان کوتاهی بعد از مورد استفاده قرار گرفتن محتوای‌شان در «اتاق نوارهای در انتظار معدوم‌شدن» بایگانی می‌شدند. روایت مهدی معماریان از پایه‌گذاری «آرشیو خبر» با پشت سر گذاشتن فراز و فرودهایی، این‌طور تمام می‌شود: آن‌چه با تلاش او نظم و ترتیب داده شده بود و تحسین مدیران وقت؛ زورق، ایزدی و مرادی را برانگیخت، در نهایت به آرشیو مرکزی خبر منتقل شد.

متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید. 

۲۴۲۲۴۲