ریحانه اسکندری: دنیای فوتبال در سال ۲۰۲۶، در تب و تاب بزرگ‌ترین رویداد ورزشی تاریخ خود است. جام جهانی ۲۰۲۶ که برای نخستین بار در سه کشور کانادا، مکزیک و ایالات متحده برگزار می‌شود، نه تنها از منظر فنی، بلکه از منظر «جنگ رسانه‌ای» نیز برای ایران فضایی بی‌سابقه ایجاد کرده است. در این دوره، شاهد نوعی تکثرگرایی در تولید محتوا هستیم؛ جایی که فضای همیشگی صداوسیما با طنزپردازی پلتفرم‌های نمایش خانگی و سرعت رسانه‌های آنلاین در یک تقابل نفس‌گیر قرار گرفته‌اند. این گزارش، نگاهی به آرایش نیروهای رسانه‌ای ایران بر اساس جدول برنامه‌سازی و استراتژی‌های اتخاذ شده برای پوشش این تورنمنت دارد.

صداوسیما؛ تلاش برای حفظ مرجعیت سنتی

صدا و سیما همچنان با در اختیار داشتن حق پخش مستقیم مسابقات، طبعا باید در تلاش برای جذب حداکثری مخاطب باشد. زیرساخت‌های گسترده صداوسیما در این دوره تلاش کرده‌اند تا با ایجاد تنوع در شبکه‌های ورزشی، همزمان سلایق مختلف را پوشش دهند.

برنامه «جام ۲۶» از شبکه سه سیما پخش می‌شود که ساختاری مبتنی بر پخش زنده مسابقات و پوشش میدانی رویدادها دارد. شبکه سه به عنوان شبکه اصلی ورزش ایران، در این دوره محمدحسین میثاقی را به عنوان مجری انتخاب کرده است، انتخابی که انتظار می‌رفت. در کنار این مجری کارشناسان و مهمانان مرتبط نیز در برنامه حضور پیدا می‌کنند.

برنامه «جام جهانی ۲۰۲۶» در شبکه ورزش سیما با رویکرد تحلیل عمیق فنی مسابقات تهیه شده است. این برنامه با فاصله گرفتن از حواشی زرد، بر آنالیزهای تاکتیکی تمرکز دارد. حضور مربیان و بازیکنان مطرح فوتبال، از جمله یحیی گل‌محمدی، در این برنامه باعث شده تا لایه‌های زیرین بازی‌ها برای مخاطبان حرفه‌ای و مربیان فوتبال بازگشایی شود.

برنامه «تک‌ به‌ تک»، دیگر تولید شبکه ورزش سیما است که با سبک مسابقه تعاملی و پوشش لحظه‌ای رویدادها، در تلاش برای ایجاد فضایی رقابتی  است. این برنامه این هدف را دارد که با استفاده از مشارکت مستقیم بینندگان، تعاملی دوطرفه میان رسانه و مخاطب ایجاد کند.

برنامه «دست اول» نیز محصول شبکه ورزش سیما است که با تمرکز بر پخش اخبار کوتاه و گزارش‌های خبری لحظه‌ای از محل برگزاری مسابقات، نقش «آژانس خبری» شبکه را ایفا می‌کند تا مخاطبان همواره در جریان آخرین تحولات، محرومیت‌ها و اخبار داغ جام جهانی قرار بگیرند.

پلتفرم‌های نمایش خانگی؛ عصر جدید تولید محتوای تعاملی

نمایش خانگی که در سال‌های اخیر جای خود را در سبد فرهنگی خانواده‌ها باز کرده، برای جام جهانی ۲۰۲۶ سرمایه‌گذاری سنگینی روی تولیدات جانبی، مستندهای فوتبالی و تاک‌شوهای متفاوت انجام داده است.

برنامه «جیمی جام» در پلتفرم نمایش خانگی با ساختاری گفت‌وگومحور، کمدی و حاشیه‌نگاری طنز تولید شده است. ابوطالب حسینی به عنوان مجری، با لحنی انتقادی و شوخ‌طبعانه به سراغ اتفاقات تورنمنت می‌رود. این برنامه با هدف جذب مخاطبانی که از فضای جدی تلویزیون فاصله گرفته‌اند، تلاش می‌کند زاویه دید متفاوتی از فوتبال ارائه دهد.

برنامه «بفرمایید جام» نیز از محصولات نمایش خانگی است که با سبک سرگرمی، کمدی و تفریحی تهیه شده است. مجری گری این برنامه بر عهده امیرحسین قیاسی است. رویکرد این برنامه، دعوت مهمانان فوتبالی و غیر فوتبالی  و ایجاد فضای فان و سرگرم‌کننده است.

دیگر برنامه، «در جام» با مجری گری مهیار حسن، اینفلوئنسر معروف است که از نمایش خانگی پخش می‌شود و همانند سه برنامه‌ی قبلی رویکرد فان و سرگرمی دارد. 

برنامه «فوتبال پارازینو»، به عنوان یک رسانه تصویری با نگاهی تحلیلی-تخصصی و در عین حال عامه‌پسند، به روایت‌های داستانی از متن و حاشیه جام جهانی می‌پردازد. این برنامه با اجرای ایمان جلیلی و سحر فاطمی، تلاش دارد با ترکیب روایت‌های داستانی و تحلیل فنی، مخاطب را درگیر روایت‌های کمتر دیده شده فوتبال کند.

برنامه «آن جام ۲۰۲۶» محصول مشترک نمایش خانگی و روبیکا است که با هدف پوشش حداکثری رویدادها در سه دکور اختصاصی، سعی در ایجاد تنوع بصری داشته است. استفاده از فضای چنددکوره به برنامه این امکان را می‌دهد که به صورت همزمان به بخش‌های مختلف جام جهانی بپردازد.

برنامه «برجام»  نیز با مجری‌گری جواد خیابانی و خداداد عزیزی در پلتفرم ورزش سه،پخش می‌شود. این برنامه با محوریت دعوت مهمانان فوتبالی و تحلیل مسابقات است.

رسانه‌های آنلاین؛ سرعت، تحلیل و تعامل در لحظه

رسانه‌های برخط که در سال‌های اخیر مرجع اول اخبار فوری بوده‌اند، برنامه‌های اختصاصی خود را با تکیه بر تحلیل‌های کارشناسیِ خارج از چارچوب‌های دولتی طراحی کرده‌اند.

برنامه «بیست، بیست و شش» در رسانه فوتبال ۳۶۰ با اجرای عادل فردوسی‌پور و حضور ستارگان داخلی و خارجی، بدون شک یکی از جدی‌ترین و پرمخاطب‌ترین برنامه‌های تحلیلی این دوره محسوب می‌شود. تحلیل‌های دقیق فردوسی‌پور و گفت‌وگوهای چالشی او با مهمانان نامدار فوتبال، این برنامه را به یکی از ارکان اصلی محتوای آنلاین تبدیل کرده است.

برنامه «دری به روی جام» در پلتفرم نمایش خانگی با ساختار پخش زنده و تحلیل روزانه، با اجرای سعید اکبری و آزاده صدیری همراه است. این برنامه تلاش دارد با برقراری ارتباط زنده، نبض مخاطبان را در ساعت‌های مختلف روز بگیرد.

برنامه «جام خاص» نیز در رسانه‌های آنلاین داخلی و تلویزیون همشهری، با نگاهی متفاوت به تحلیل مسابقات می‌پردازد. حضور شیرین هاشمی، گلاره ناظمی و فرنوش جعفری در اجرای این برنامه، فضای متفاوتی را ایجاد کرده که با نگاهی به زوایای کمتر دیده شده مسابقات و با محوریت تحلیل‌های متفاوت، مخاطبان خاص خود را دارد.

چشم‌اندازی برای ارزیابی

در این گزارش تلاش شد تا نمایی  از تقابل و هم‌افزایی رسانه‌ها در پوشش جام جهانی ۲۰۲۶ ارائه شود. تنوع برنامه‌ها از برنامه‌های تحلیلی با چهره‌های سرشناس تا برنامه‌های سرگرم‌کننده و طنز، نشان‌دهنده رقابتی فشرده برای جذب مخاطب ایرانی است. این تکثر، حق انتخاب مخاطب را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.

هر کدام از این رسانه‌ها با استراتژی‌های خاص خود، بخشی از ذائقه مخاطبان را هدف گرفته‌اند؛ گروهی به دنبال تحلیل‌های موشکافانه فنی هستند، گروهی دیگر به دنبال سرگرمی و حواشی طنز و بخشی دیگر نیازمند اخبار فوری و روایت‌های انسانی. باید دید در نهایت کدام سبک برنامه‌سازی می‌تواند رضایت مخاطب ایرانی را که هر روز سخت‌گیرتر و باهوش‌تر می‌شود، در یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای ورزشی جهان جلب کند.

نکته پایانی: این نوشتار تنها به معرفی و ترسیم نقشه راه رسانه‌های ایران در این تورنمنت اختصاص داشت. بلافاصله پس از سوت پایان جام جهانی ۲۰۲۶ و فروکش کردن تب‌وتاب مسابقات، گزارشی جامع برای ارزیابی دقیق، نقد عملکرد، میزان موفقیت و آسیب‌شناسی برنامه‌های فوق‌الذکر تدوین و منتشر خواهد شد.

۵۹۲۴۴