مشاور وزیر ارتباطات: احکام صادرشده علیه پلتفرم‌ها خیلی کارشناسی نیست/ صداوسیما دنبال حذف رقباست

محمد رهبری، مشاور وزیر ارتباطات و مدرس دانشگاه درباره شکایت اخیر صداوسیما از پلتفرم کاربرمحور «آپارات» در گفت‌وگو با خبرآنلاین اظهار کرد: نکته مهم درباره این پرونده و حکمی که صادر شده این است که اساساً ماهیت پلتفرمی به رسمیت شناخته نشده است. البته این نخستین بار نیست که چنین احکامی علیه پلتفرم‌ها صادر می‌شود. پیش از این نیز درباره برخی پلتفرم‌های دیگر از جمله دیوار شاهد احکامی بودیم که نشان می‌داد ماهیت و کارکرد پلتفرم‌ها به‌درستی درک نشده و همین مسئله زمینه‌ساز صدور آرایی شده است که از نظر کارشناسی چندان منطقی به نظر نمی‌رسند. به اعتقاد من در این پرونده نیز بار دیگر با همین مسئله مواجه هستیم.

وی افزود: نکته دیگر این است که به نظر می‌رسد وجود رقبای قدرتمند برای صداوسیما به‌ویژه رقبایی که بتوانند مخاطب جذب کنند چندان مطلوب تلقی نمی‌شود. در حالی که رشد و پیشرفت هر مجموعه‌ای در فضای رقابت سالم اتفاق می‌افتد. زمانی که رقابت واقعی وجود داشته باشد هر مجموعه تلاش می‌کند محتوای باکیفیت‌تر تولید کند، خدمات بهتری ارائه دهد و رضایت بیشتری از مخاطب جلب کند.
مشاور وزیر ارتباطات اظهار کرد: در یک رقابت سالم بازیگران مختلف سعی می‌کنند با ارتقای کیفیت محصولات، خدمات و محتوای خود، مخاطبان بیشتری را جذب کنند اما زمانی که به‌جای رقابت حرفه‌ای شاهد محدود کردن رقبا از مسیرهای غیررقابتی باشیم عملاً این پیام منتقل می‌شود که به‌جای افزایش کیفیت تلاش می‌شود از طریق ابزارهایی مانند پرونده‌های قضایی، رقیب تضعیف یا محدود شود. به نظر من این روند، روند سازنده‌ای نیست و آنچه می‌تواند به نفع فضای رسانه‌ای و دیجیتال کشور باشد شکل‌گیری رقابت سالم و حرفه‌ای میان بازیگران این حوزه است.

این مدرس دانشگاه اظهار کرد: وقتی ماهیت یک پلتفرم به‌درستی درک شود اساساً بسیاری از این چالش‌ها نباید به وجود بیاید. پلتفرم در واقع بستری را فراهم می‌کند تا کاربران بتوانند محتوای خود را در آن منتشر کنند و لزوماً مسئول مستقیم تمام محتوایی که توسط کاربران بارگذاری می‌شود، نیست. البته طبیعی است که پلتفرم‌ها چارچوب‌ها و ضوابط مشخصی برای انتشار محتوا داشته باشند و مانع بارگذاری برخی محتواهای خاص شوند اما اگر قرار باشد این روند به‌صورت گسترده و دقیق مدیریت شود نیازمند همکاری سایر دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط نیز خواهد بود.

رهبری توضیح داد: نکته مهم این است که باید میان خود پلتفرم، مالکیت حقوقی آن و کاربری که اقدام به انتشار یا بازنشر محتوا می‌کند تفاوت و تمایز قائل شد. ممکن است یک کاربر مرتکب خطا شود یا محتوای نادرست و ناقض حقوق دیگران را منتشر کند اما این موضوع لزوماً به معنای مسئولیت مستقیم پلتفرم نیست.
وی ادامه داد: برای مثال در پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام یا ایکس (توییتر سابق) نیز ممکن است کاربران اقدام به انتشار اخبار جعلی، محتوای نادرست یا حتی مواردی مانند ترویج خشونت کنند. البته وظیفه پلتفرم این است که تا حد امکان چنین محتواهایی را شناسایی، مدیریت و حذف کند اما اگر به هر دلیلی محتوایی منتشر شد و مورد مشاهده قرار گرفت مسئولیت اصلی آن متوجه کاربری است که محتوا را منتشر کرده است نه صرفاً خود پلتفرم.

مشاور وزیر ارتباطات در عین حال توضیح داد: در موضوع مورد پرونده اخیر نیز، پلتفرم به‌تنهایی نمی‌تواند همه این فرایند را مدیریت کند و این مسئله نیازمند همکاری متقابل است. به نظر می‌رسد اگر همکاری مشترکی برای توسعه سازوکارها و الگوریتم‌های شناسایی خودکار محتوا شکل بگیرد، می‌توان از انتشار محتوایی که احتمال دارد ناقض قانون باشد تا حد زیادی جلوگیری کرد.
وی درباره رقم ۳۶۰۰ میلیارد تومانی محکومیت آپارات در پرونده شکایت اخیر صداوسیما نیز عنوان کرد: از آنجا که دقیقاً در جریان مبنای محاسبه این رقم و جزئیات حقوقی آن نیستم، نمی‌توانم درباره خود عدد قضاوت دقیقی داشته باشم یا تحلیل مشخصی ارائه دهم اما فارغ از رقم مطرح‌شده نکته مهم این است که رویه‌ها و فرایندهای ما باید به‌گونه‌ای باشد که از اکوسیستم اقتصاد دیجیتال حمایت شود و زمینه توسعه و تقویت آن را فراهم کند. این موضوع نیز کاملاً در راستای اهداف برنامه هفتم توسعه قرار دارد و طبیعتاً همه دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی باید به تقویت اکوسیستم دیجیتال کشور توجه ویژه داشته باشند. با این حال متأسفانه در بسیاری از مواقع این مسئله مورد غفلت قرار می‌گیرد.
رهبری مطرح کرد: در بسیاری از کشورهای دنیا نیز شاهد هستیم که حتی قوانین موجود در صورت ایجاد مانع برای رشد اقتصاد دیجیتال مورد بازنگری و اصلاح قرار می‌گیرند تا فعالیت پلتفرم‌ها و کسب‌وکارهای دیجیتال با چابکی و سرعت بیشتری ادامه پیدا کند اما به نظر می‌رسد ما هنوز به این مسئله آن‌طور که باید توجه نکرده‌ایم.

رهبری درباره راهکارهای جلوگیری از تکرار چنین پرونده‌هایی توضیح داد: به نظر من مهم‌ترین مسئله این است که در قوانین ما آن‌طور که باید به ماهیت پلتفرم‌ها توجه نشده است. اگر این مفهوم به‌درستی در قانون‌گذاری مورد توجه قرار بگیرد بسیاری از چالش‌ها و اختلافاتی که امروز شاهد آن هستیم اساساً به وجود نخواهد آمد. یکی از موضوعات مهم تفکیک میان کاربر پلتفرم و خود پلتفرم است؛ مسئله‌ای که حتماً باید از سوی قانون‌گذار به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد. در صورت توجه به این موضوع بسیاری از مشکلاتی که امروز هر از چند گاهی درباره پلتفرم‌های مختلف شاهد آن هستیم قابل پیشگیری خواهد بود.